Opowiadanie ustne jako praktyka twórcza, społeczna i zawodowa.
1. Kim jesteśmy
Jesteśmy opowiadaczami – osobami, które posługują się żywą narracją ustną jako podstawowym medium twórczym. Nasza praktyka opiera się na bezpośrednim spotkaniu z odbiorcą, obecności w danej przestrzeni i czasie oraz na relacji budowanej poprzez słowo mówione.
Opowiadanie ustne jest formą narracji performatywnej, w której opowieść powstaje i rozwija się w akcie mówienia, w kontakcie z publicznością. Czerpiemy z tradycji oralnych, ale działamy we współczesnych kontekstach kulturowych, edukacyjnych i społecznych. Nasza praca ma charakter twórczy, a jej istotą jest żywa obecność narratora, a nie reprodukcja zapisanego tekstu.
2. Czym opowiadanie ustne nie jest
Opowiadanie ustne nie jest formą teatru dramatycznego ani aktorstwa opartego na odgrywaniu ról i inscenizacji. Opowiadacz nie wciela się w postać sceniczną w rozumieniu teatralnym, lecz pozostaje sobą – narratorem odpowiedzialnym za przebieg i sens opowieści.
Nie jest to również konferansjerka, prowadzenie wydarzeń ani recytacja czy lektura tekstu. Opowiadanie ustne nie wymaga scenografii, kostiumu ani warunków scenicznych i może odbywać się w dowolnej przestrzeni: w salach, bibliotekach, domach kultury, w plenerze, w przestrzeni publicznej.
3. Na czym polega nasza praktyka
Wspólnym rdzeniem praktyki opowiadaczy jest:
- tworzenie, adaptowanie i prowadzenie narracji ustnej,
- improwizacja – rozumiana jako zdolność reagowania na odbiorców, przestrzeń i kontekst,
- świadoma praca z głosem, rytmem, tempem i ciszą,
- budowanie relacji z publicznością opartej na uważności i obecności,
- odpowiedzialne operowanie treścią opowieści i jej znaczeniem.
Opowieść może być przygotowana, rozwijana lub improwizowana, lecz zawsze pozostaje żywa i współtworzona przez sytuację spotkania.
4. Sens i znaczenie opowiadania ustnego
Opowiadanie ustne pełni istotną funkcję kulturową, społeczną i edukacyjną. Jest narzędziem przekazu dziedzictwa niematerialnego, budowania wspólnoty, dialogu międzypokoleniowego oraz refleksji nad doświadczeniem jednostkowym i zbiorowym.
Współczesna praktyka opowiadania ustnego:
- wzmacnia kompetencje komunikacyjne i narracyjne,
- wspiera procesy edukacyjne i animacyjne,
- tworzy przestrzeń uważnego słuchania i rozmowy,
- działa poza instytucjonalnymi ramami sceny, docierając do różnorodnych odbiorców.
5. Wartości i etyka opowiadacza
Podstawą naszej praktyki jest odpowiedzialność za słowo. Opowiadacz ponosi odpowiedzialność za treść, formę i kontekst opowieści oraz za relację z odbiorcą.
Wyznajemy wartości:
- autentyczności i integralności narratora,
- szacunku wobec słuchaczy i ich wrażliwości,
- uczciwości wobec źródeł opowieści,
- świadomości kulturowej i kontekstowej,
- unikania manipulacji i nadużyć narracyjnych.
Etyka opowiadacza opiera się na uważności, empatii i refleksyjności.
6. Różnorodność form – wspólny rdzeń
Środowisko opowiadaczy jest różnorodne. Działamy w różnych estetykach, językach, tradycjach i kontekstach: artystycznych, edukacyjnych, społecznych, terapeutycznych. Ta różnorodność jest wartością.
Jednocześnie uznajemy istnienie wspólnego rdzenia praktyki, który pozwala mówić o opowiadaniu ustnym jako o odrębnej formie narracji i pracy twórczej.
Manifest nie narzuca jednej metody ani stylu – wskazuje ramy, w których możliwy jest dialog i współpraca.
7. Postulaty środowiska opowiadaczy
Dążymy do:
- Wypracowania i upowszechnienia ogólnopolskich standardów kompetencji opowiadaczy.
- Stworzenia kwalifikacji rynkowej potwierdzającej kompetencje w zakresie prowadzenia narracji ustnej.
- Uznania opowiadania ustnego jako odrębnej praktyki zawodowej w systemach publicznych.
- Budowania reprezentacji środowiska zdolnej do dialogu z instytucjami kultury, edukacji i administracji publicznej.
- Wspierania rozwoju, edukacji i wymiany doświadczeń w środowisku opowiadaczy.
8. Do kogo kierujemy manifest
Manifest kierujemy:
- do środowiska opowiadaczy i osób zainteresowanych tą praktyką,
- do instytucji kultury, edukacji i organizacji społecznych,
- do administracji publicznej i decydentów,
- do odbiorców opowieści i szerokiej publiczności.
Zapraszamy do dialogu, współpracy i wspólnego rozwijania tej formy narracji.
9. Dokument otwarty
Manifest Opowiadaczy jest dokumentem otwartym i podlegającym aktualizacji. Powstaje w dialogu środowiskowym i może być rozwijany wraz ze zmianami praktyki oraz potrzeb społecznych.
Jego celem nie jest zamknięcie definicji, lecz stworzenie wspólnej przestrzeni porozumienia, która umożliwi dalsze działania organizacyjne, edukacyjne i formalne.
Manifest przyjęty jako wyraz wspólnej intencji środowiska opowiadaczy w Polsce.